Đổi mới trong thú y gia cầm: Từ phòng bệnh chủ động đến điều trị chính xác

Gia cầm thường được nuôi theo đàn lớn và có chu kỳ sản xuất nhanh. Một thay đổi nhỏ về nhiệt độ, thông khí, chất lượng nước uống, lượng thức ăn hoặc mức độ hoạt động có thể nhanh chóng ảnh hưởng đến nhiều cá thể trong cùng một chuồng nuôi.

Vì vậy, hướng đổi mới quan trọng không chỉ là có thêm thuốc hoặc vaccine mới, mà còn là phát hiện tín hiệu bất thường sớm hơn và xác định đúng nguyên nhân trước khi lựa chọn giải pháp.

Vaccine là một trong những công cụ phòng bệnh quan trọng nhất của ngành gia cầm. Tuy nhiên, hiệu quả của chương trình không chỉ phụ thuộc vào việc tiêm hoặc sử dụng đúng ngày. Việc lựa chọn vaccine, bảo quản, cách sử dụng, tình trạng miễn dịch của đàn và sự phù hợp với tác nhân lưu hành đều ảnh hưởng đến kết quả thực tế.

Tại hội thảo phòng, chống bệnh gia cầm khu vực châu Á – Thái Bình Dương năm 2025, WOAH nhấn mạnh vaccine cần đi cùng giám sát, an toàn sinh học, kiểm soát di chuyển và theo dõi sự biến đổi của tác nhân. Đối với cúm gia cầm, RT-PCR tiếp tục là công cụ quan trọng trong giám sát đàn đã và chưa tiêm vaccine. [1]

Trong mô hình chăn nuôi chính xác, dữ liệu từ cảm biến môi trường, lượng thức ăn, nước uống, camera và microphone được sử dụng để nhận biết sự thay đổi của đàn. Các tín hiệu này không tự đưa ra chẩn đoán, nhưng có thể giúp người nuôi và chuyên viên kỹ thuật biết thời điểm cần kiểm tra.

Một nghiên cứu công bố trên Frontiers in Veterinary Science năm 2026 đã phát triển hệ thống tự động nhận diện tiếng ho của gà để hỗ trợ cảnh báo sớm trong môi trường chuồng nuôi. Công nghệ này cho thấy tiềm năng của giám sát không xâm lấn, đồng thời vẫn cần được kiểm chứng trong từng điều kiện sản xuất cụ thể. [2]

Một biểu hiện hô hấp, tiêu hóa hoặc giảm năng suất có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau. Do đó, việc đánh giá cần kết hợp lịch sử đàn, chương trình vaccine, chất lượng môi trường, khám thực địa và lấy mẫu có mục tiêu.

Xét nghiệm phân tử có thể hỗ trợ xác định một số tác nhân virus; nuôi cấy và kháng sinh đồ có thể hỗ trợ lựa chọn thuốc khi nghi ngờ bệnh do vi khuẩn. Việc sử dụng kết quả xét nghiệm cần đặt trong bối cảnh thực tế của đàn, không tách rời quan sát tại chuồng nuôi.

Kháng sinh không có tác dụng điều trị bệnh do virus. Tuy nhiên, khi đàn gia cầm mắc bệnh do vi khuẩn hoặc xuất hiện bội nhiễm vi khuẩn, kháng sinh phù hợp vẫn là một công cụ điều trị thiết yếu nhằm bảo vệ sức khỏe đàn và hạn chế thiệt hại.

WOAH khẳng định việc ngừng sử dụng kháng sinh khi có cơ sở điều trị không phải là một lựa chọn phù hợp. Điều cần kiểm soát là sử dụng quá mức, sai mục đích hoặc không dựa trên đánh giá chuyên môn. Kháng sinh cần được dùng đúng chỉ định, liệu trình và thời gian ngưng thuốc. [3]

An toàn sinh học hiệu quả cần được tổ chức thành một hệ thống liên tục, từ con giống, thức ăn, nước uống, người và phương tiện ra vào đến xử lý chất thải, động vật chết và thời gian trống chuồng.

Chiến lược toàn cầu phòng, chống cúm gia cầm độc lực cao giai đoạn 2024–2033 của FAO và WOAH xem vaccine, giám sát và an toàn sinh học là các công cụ bổ trợ cho nhau. Cải thiện an toàn sinh học và vaccine cũng góp phần làm giảm nhu cầu sử dụng thuốc kháng khuẩn. [4]

Một nghiên cứu công bố cuối năm 2025 đã khảo sát Escherichia coli trên vỏ trứng gà, vịt và cút bán tại Cần Thơ. Kết quả ghi nhận các chủng sinh ESBL và đa kháng thuốc trong một phần mẫu nghiên cứu, đồng thời không phát hiện E. coli ở nhóm trứng lấy từ siêu thị. Kết quả này gợi ý vai trò của vệ sinh và kiểm soát chuỗi cung ứng, nhưng không đại diện cho toàn bộ ngành gia cầm Việt Nam và không được dùng để suy luận phác đồ điều trị tại trại. [6]